Τι ξεχωριστό χτίζει το παιδικό βιβλίο;

Τι ξεχωριστό χτίζει το παιδικό βιβλίο;

 

Όταν ακούμε παιδικό βιβλίο, συνήθως σκεφτόμαστε την ιστορία του. Για το παιδί όμως η ιστορία είναι ένα σημείο που θα συναντήσει τελευταίο. Πρώτα στη διαδρομή του σε αυτή την ανακάλυψη, έρχονται στοιχεία όπως τα χρώματα, οι εικόνες, το βάρος του βιβλίου, η υφή του εξωφύλλου κτλ. Το παιδικό βιβλίο έχει υπόσταση για το παιδί, πολύ πριν μπορέσει να αντιληφθεί το κείμενο που βρίσκεται στις σελίδες του.

Η πρώτη επαφή με την τέχνη

Για πολλά παιδιά, το εικονογραφημένο βιβλίο αποτελεί μία από τις πρώτες επαφές τους με την τέχνη. Οι χρωματικές αντιθέσεις και η σύνθεση της σελίδας δεν είναι απλώς διακοσμητικά στοιχεία, αλλά μια οπτική γλώσσα που το παιδί μαθαίνει να αποκωδικοποιεί πριν ακόμη μάθει να αναγνωρίζει τις λέξεις.

Οι ερευνήτριες Evelyn Arizpe και Morag Styles μελέτησαν τον τρόπο με τον οποίο τα παιδιά ανταποκρίνονται στις εικόνες των βιβλίων. Διαπίστωσαν ότι ακόμη και παιδιά που δυσκολεύονται με τον γραπτό λόγο μπορούν να αντιληφθούν διαφορετικές οπτικές γωνίες, διαθέσεις και συναισθήματα μέσα από αυτές.

Αυτή η ικανότητα ονομάζεται οπτική παιδεία (visual literacy). Μέσα από τις εικόνες, το παιδί μαθαίνει να παρατηρεί, να ερμηνεύει και να αναζητά νοήματα που δεν προέρχονται από τον γραπτό λόγο.

Μια εμπειρία που ενεργοποιεί τις αισθήσεις

Η σχέση του παιδιού με το βιβλίο δεν είναι μόνο οπτική, αλλά και σωματική. Η υφή του χαρτιού, το πάχος των σελίδων και ο τρόπος με τον οποίο περιεργάζεται ένα βιβλίο ενεργοποιούν περισσότερες από μία αισθήσεις.

Τη διάσταση αυτή μελετά η Natalia Kucirkova, καθηγήτρια πρώιμης παιδικής ανάπτυξης στο University of Stavanger. Μαζί με τη Lucy Rodriguez-Leon συγκέντρωσαν 35 εργασίες σχετικά με τον ρόλο των αισθήσεων στην παιδική ανάγνωση.

Στο επίκεντρο βρίσκονται δύο έννοιες: η σωματική εμπλοκή, δηλαδή η συμμετοχή του παιδιού μέσα από την αφή και τον χειρισμό του βιβλίου και η υλικότητα, δηλαδή η σημασία του σχήματος, του βάρους και της υφής του. Το βιβλίο, επομένως, δεν αφηγείται μόνο μέσα από τις λέξεις και τις εικόνες του. Αφηγείται και μέσα από τον τρόπο με τον οποίο το παιδί το αγγίζει, το ανακαλύπτει και τελικά το αντιλαμβάνεται.

Χαρτί ή οθόνη: Ποιο μέσο έχει μεγαλύτερο όφελος για το παιδί;

Δύο ερευνητικές αναλύσεις προσφέρουν ξεκάθαρες απαντήσεις σχετικά με το ποιο μέσο ωφελεί περισσότερο την ανάπτυξη του παιδιού.

Μια μεγάλη έρευνα των Furenes, Kucirkova και Bus (2021) συνδύασε τα αποτελέσματα από 39 παλαιότερες μελέτες, εξετάζοντας συνολικά 1.812 παιδιά ηλικίας 1 έως 8 ετών. Οι ερευνητές συνέκριναν την ανάγνωση της ίδιας ακριβώς ιστορίας σε χαρτί και σε οθόνη. Τα ευρήματα έδειξαν ότι εντέλει τα παιδιά κατανοούσαν λιγότερο την ιστορία όταν τη διάβαζαν σε ένα ψηφιακό μέσο. Επιπλέον, αποδείχθηκε ότι η ενεργή παρουσία του γονιού κατά την ανάγνωση ενός έντυπου βιβλίου βοηθά πολύ περισσότερο το παιδί από ό,τι τα διαδραστικά εφέ και τα παιχνίδια ενός ψηφιακού βιβλίου.

Μια δεύτερη μελέτη στο Πανεπιστήμιο του Michigan (Munzer κ.ά., 2019) παρατήρησε πώς επικοινωνούν γονείς και παιδιά την ώρα που διαβάζουν μαζί. Στην έρευνα συμμετείχαν 37 γονείς με τα παιδιά τους (ηλικίας 2 έως 3 ετών), οι οποίοι διάβασαν ιστορίες με τρεις διαφορετικούς τρόπους: σε κανονικό βιβλίο, σε απλό ηλεκτρονικό βιβλίο (χωρίς εφέ) και σε διαδραστικό ηλεκτρονικό βιβλίο (με ήχους και κίνηση).

Τα αποτελέσματα έδειξαν μια σημαντική διαφορά. Με το έντυπο βιβλίο, γονείς και παιδιά συζητούσαν πολύ περισσότερο: έκαναν ερωτήσεις, σχολίαζαν την πλοκή και συνέδεαν την ιστορία με εμπειρίες που είχαν βιώσει. Τα παιδιά συμμετείχαν πιο ενεργά και υπήρχε περισσότερη σύνδεση και αλληλεπίδραση με τους γονείς, με αγκαλιές ή βλέμματα.

Αντίθετα, όταν χρησιμοποιούσαν tablet, η συζήτηση μειωνόταν αισθητά, καθώς η προσοχή τους αποσπούνταν από τον χειρισμό της οθόνης. Ακόμη και στην απλή ψηφιακή μορφή, χωρίς καθόλου εφέ, η επικοινωνία ήταν φτωχότερη. Οι ερευνητές καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι η ίδια η φύση της οθόνης φαίνεται να «μπαίνει ανάμεσα» στον γονιό και το παιδί, διακόπτοντας τη φυσική ροή της επικοινωνίας τους.

Πολλά παραπάνω από μια ιστορία

Το παιδικό βιβλίο προσφέρει πολύ περισσότερα από την αφήγηση μιας ιστορίας. Καλλιεργεί την οπτική παιδεία, δημιουργεί μια αισθητηριακή σχέση με την ανάγνωση και προσφέρει ένα κοινό πεδίο επικοινωνίας ανάμεσα στο παιδί και τον γονιό.

Είναι, λοιπόν, μια πρώτη συνάντηση με την τέχνη, μια εμπειρία που ενεργοποιεί από τις αισθήσεις και ταυτόχρονα μια ευκαιρία για ανθρώπινη σύνδεση.

 

Πηγές

  • Arizpe, E. & Styles, M. (2016). Children Reading Picturebooks: Interpreting Visual Texts (2η έκδ.). Routledge.
  • Kucirkova, N. & Rodriguez-Leon, L. (2023). Multisensory Reading in Early Childhood. Human Development, 67(4), 193–210.
  • Veryeri Alaca, I. Εισαγωγή στο ειδικό τεύχος «Materiality in Picturebooks», σ. 243–255. (Χρειάζεται συμπλήρωση βιβλιογραφικών στοιχείων.)
  • Furenes, M. I., Kucirkova, N. & Bus, A. G. (2021). A Comparison of Children’s Reading on Paper Versus Screen: A Meta-Analysis. Review of Educational Research, 91(4), 483–517.
  • Munzer, T. G. κ.ά. (2019). Differences in Parent-Toddler Interactions With Electronic Versus Print Books. Pediatrics, 143(4), e20182012.
Share
espa banner